Toplumsal meseleleri veri temelli analizlerle kamuoyunun gündemine taşıyan İLKE Vakfı Sosyal Veri projesi, küresel kalkınma ve insani yardım verilerini incelediği yeni çalışmasını yayımladı. OECD, TİKA ve Küresel İnsani Yardım Raporu verilerinden hareketle hazırlanan analiz; Türkiye’nin kısıtlı bütçe imkanlarına rağmen, sanayileşmiş dev ekonomileri geride bırakarak insani yardımda nasıl bir "dünya liderine" dönüştüğünü çarpıcı rakamlarla ortaya koyuyor.

"Güç Değil Vicdan" mottosuyla şekillenen Türk Tipi Kalkınma Modeli, G7 ülkelerinin stratejik önceliklerine karşılık, insanı merkeze alan ve "kimseyi geride bırakmayan" yaklaşımıyla küresel sistemde yeni bir yol açıyor.

Güç Değil Vicdan Diplomasisi: Uluslararası Yardımda Türk Tipi Modeli

Gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan coğrafyalara aktardığı Resmi Kalkınma Yardımı (RKY); eğitimden sağlığa, altyapıdan ticarete kadar geniş bir yelpazede sunulan destekleri kapsıyor. 1960’tan bu yana sanayileşmiş ve yüksek gelirli ülkelerden oluşan OECD Kalkınma Yardımları Komitesi (DAC) tarafından metodolojik çerçevesi belirlenen bu mekanizma, günümüzde devletlerarası iş birliğinin de temel araçlarından biri. Mali ve ayni desteklerin yanında teknik uzmanlık paylaşımı sayesinde ülkelerin kalkınma kapasitelerini güçlendirmelerine imkan tanıyor.

Gelişmiş Ülkelerin Yardım Politikaları Stratejik Önceliklerle Şekilleniyor Türkiye’de kalkınma yardımlarının koordinasyonu ve sahadaki uygulaması TİKA tarafından yürütülüyor. OECD, ALNAP ve TİKA verilerine göre Türkiye, toplam resmi kalkınma yardımı ve bunun bir bileşeni olan insani yardım hacmiyle uzun yıllardır listenin üst sıralarında bulunuyor. OECD üyesi olan Türkiye, DAC üyesi olmamasına rağmen miktar bazında Kanada, Avusturya, Güney Kore, İtalya gibi geleneksel bağışçılardan daha fazla yardım sunuyor.

Dünya ekonomisinin en gelişmiş ülkelerini bir araya getiren G7 ile DAC üyeleri, güçlü ekonomik ve askeri yapıları sayesinde kalkınma yardımlarında belirleyici bir konumda. Bu ülkeler yeni müttefikler kazanmak, ticari ilişkileri geliştirmek, küresel barışı muhafaza etmek gibi stratejik önceliklerle şekillenen uzun vadeli kalkınma yardımlarına odaklanıyor. Ancak bu yaklaşımda acil insani krizlere doğrudan müdahale çoğu zaman geri planda kalabiliyor. Küresel İnsani Yardım Raporu verilerine göre, ABD resmi yardım bütçesinin %23’ünü, Birleşik Krallık %13’ünü, Almanya ise yalnızca %8’ini insani yardımlara ayırıyor.

Sömürgecilik sonrası küresel yardım sisteminde çıkar ilişkisi gözetmeksizin eşitlikçi bir yaklaşım sergileyen Türkiye, ülke içinde ve dışında yürüttüğü faaliyetlerle 2024’te yardım bütçesinin %82’sini insani yardımlara yönlendirerek bireyin hayatına dokunan ve insanı merkeze alan bir dayanışma modelini benimsiyor. Kendisini takip eden Birleşik Arap Emirlikleri (%59), İsveç (%24) ve Danimarka (%21)’nın açık ara önünde yer alıyor.

Sanayileşmiş Ülkelerin İnsani Yardım Performansı Beklentilerin Altında Büyük ekonomiler toplam RKY tutarında ilk sıralarda konumlansa da bir ülkenin cömertliği, ülkelerin yardım bütçelerinden insani yardıma ayırdığı pay ve bu harcamaların milli gelire oranı üzerinden değerlendiriliyor. Nitekim en büyük bağışçı konumundaki ABD, küresel insani yardımın yaklaşık %43’ünü karşılamasına rağmen bu harcamalar milli gelirinin yalnızca %0,05’ine karşılık geliyor. Sanayileşmiş ülkeler, devasa ekonomik kapasitelerine karşın insani yardım noktasında beklentilerin gerisinde kalıyor.

Türkiye 7’den Büyüktür Türkiye’nin bu tablodaki yerini istisnai kılan temel husus, ekonomik kapasitesi ile sunduğu yardım arasındaki dengedir. Türkiye’nin yaklaşımı onu hem toplam miktar hem de RKY bütçesi içindeki insani yardım payıyla ABD’nin ardından ikinci sıraya taşıyor. Ülkemiz, sınırlı bütçe kapasitesine rağmen dünyadaki her 7 dolarlık insani yardımın 1 dolarını tek başına karşılayarak bu alanda en fazla katkı sunan ikinci ülke konumuna yükseliyor. İnsani yardımların milli gelire oranına bakıldığında ise Türkiye, yaklaşık %0,53 ile bütün bağışçıları geride bırakarak listenin zirvesine yerleşiyor.

Bu görünüm, toplam resmi kalkınma yardımlarının milli gelire oranına (%0,56) da yansıyor. Türkiye dünya sıralamasında 7. sırada yer alarak en yüksek katkı sunan ilk 10 bağışçı arasındaki konumunu koruyor.

Türk Tipi Kalkınma Modeli Kimseyi Geride Bırakmıyor Türkiye’nin yardım faaliyetleri kriz anlarında gelişmişlik düzeyi gözetmeksizin geniş bir sahaya yayılıyor. Nitekim pandemi döneminde yardım talebinde bulunan 116 ülkenin 44’ünde yardım faaliyetleri yürütüldü. Koronavirüs salgınından en çok etkilenen İtalya ve İspanya gibi AB ülkelerine ulaştırılan tıbbi ekipman ve sağlanan lojistik destek, Türk tipi modelinin ülkelerin kendi ihtiyaç ve taleplerine göre şekillenen esnek yapısını ortaya koyuyor.

Filipinler’deki konuşma terapi merkezlerinden Somali’deki albino bireylere yönelik projelere, Afganistan’daki rehabilitasyon çalışmalarından Kolombiya’daki teknik eğitimlere uzanan bu geniş faaliyet alanı, Türkiye’nin kimseyi geride bırakmama ilkesini sahada somutlaştırıyor. 2023’te ortaya konulan Türkiye Yüzyılı vizyonu doğrultusunda, ülkemizin uluslararası alanda insani değerlerin temsilcisi vazifesini kararlılıkla sürdürmesi hedefleniyor.

Bülten Web Formatı